Odpowiedzialność nauki

Duże emocje wśród fizyków wzbudziło w tych dniach domniemane odkrycie dawno przewidywanej cząstki elementarnej - bozonu Higgsa. Uczeni mają jednak trudności w przekonywającym uzasadnieniu swych prac wobec społeczeństwa. Z ich wypowiedzi można bowiem wywnioskować że odkrycie, mające potwierdzić wcześniejszą teorię, jest niezwykle ulotne i może mieć inne niż zakładane przyczyny. Ale zostawmy te dociekania specjalistom, chyba wiedzą co robią. Znacznie ważniejsze jest w naukach przyrodniczych i technicznych przewidzenie skutków odkryć i wynalazków. Dwudziesty wiek stworzył kult nauki. Wzrastaliśmy w przekonaniu że możliwości człowieka będą dzięki nauce przekraczały granice wyobraźni i że rozwiążą większość problemów życiowych. Z tego myślenia powstała sztuka science fiction, choć jej najlepsi twórcy, na przykład Stanisław Lem, przewidywali że rozwój nie odbędzie się bezboleśnie. I rzeczywiście, każde odkrycie czy wynalazek są z bardzo wysokim prawdopodobieństwem zagrożone wykorzystaniem w zbrojeniach, w zniewalaniu człowieka przez system, i wreszcie w tworzeniu coraz bardziej osaczającej nas cywilizacji niszczącej naturalny świat. Sytuacja uczonych jest zatem wyjątkowo trudna. Ci z nich którzy są mądrzy, a nie tylko naładowani wiedzą, zdają sobie sprawę z odpowiedzialności uniemożliwiającej w ogromnym stopniu publikację wyników badań. Podobno Einstein zniszczył wyniki swych ostatnich prac aby nie posłużyły do wytworzenia jeszcze straszniejszych, śmiercionośnych broni. Z drugiej jednak strony niektóre osiągnięcia są dobre i stosunkowo bezpieczne, jak chociażby odkrycia i wynalazki medyczne ratujące życie i zdrowie ludzi. Konieczna jest zatem bardzo poważna ocena co może być po odkryciu oddane w ręce ludzkości, tej ułomnej ludzkości która miota się wśród stale nierozwiązanych problemów, bo raz ujawnionych wyników cofnąć się nie da, jest to proces nieodwracalny. A jeśli zawsze znajdą się niemoralni i bezmyślni w wymiarze ogólnym naukowcy, którzy bez skrupułów będą prowadzili badania nieodpowiadające aktualnemu stanowi moralnemu świata, to będą oni winni wielkiego zła i nieszczęścia przyszłych pokoleń.